ໃນໜ້າປະຫວັດສາດການເມືອງໂລກສະໄໝໃໝ່, ບໍ່ມີການພົບປະກັນຄັ້ງໃດທີ່ຈະດຶງດູດສາຍຕາຂອງຊາວໂລກ ໄປຫຼາຍກວ່າການປະຈັນໜ້າກັນລະຫວ່າງຜູ້ນຳຂອງສອງມະຫາອຳນາດຍັກໃຫຍ່ ຄື ສປ ຈີນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ. ໃນໂອກາດທີ່ ອະດີດປະທານນາທິບໍດີ ໂດນັລ ທຣັມ ເດີນທາງໄປຢ້ຽມຢາມນະຄອນຫຼວງປັກກິ່ງ, ບັນຍາກາດທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍການຕ້ອນຮັບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ອະລັງການນັ້ນ ໄດ້ແຝງໄວ້ດ້ວຍຄື້ນໃຕ້ນ້ຳທາງພູມສາດການເມືອງທີ່ເລິງເຊິ່ງ.
ທ່າມກາງການສົນທະນາທີ່ທີ່ຈັບຕາເບິ່ງທົ່ວໂລກ, ປະທານປະເທດ ສີ ຈິ້ນຜິງ ໄດ້ກ່າວປະໂຫຍກໜຶ່ງທີ່ປຽບເໝືອນການໂຍນກ້ອນຫີນລົງໃນໜ້ານ້ຳທີ່ງຽບສະຫງົບ, ແຕ່ສ້າງແຮງສະເທື່ອນໄປທົ່ວທຸກມຸມໂລກ
ທ່ານປະທານປະເທດແຫ່ງ ສປ ຈີນ ກ່າວວ່າ: “ຈີນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ຈະສາມາດກ້າວຂ້າມສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ກັບດັກທູຊິດິດີສ’ (Thucydides Trap) ແລະ ສ້າງແບບແຜນໃໝ່ແຫ່ງສາຍພົວພັນຂອງປະເທດມະຫາອຳນາດໄດ້ຫຼືບໍ່? ພວກເຮົາຍັງຈະສາມາດຮ່ວມມືກັນ ເພື່ອຮັບມືກັບສິ່ງທ້າທາຍລະດັບໂລກ ແລະ ສ້າງສະຖຽນລະພາບໃຫ້ແກ່ໂລກໃບນີ້ໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນຫຼືບໍ່?”
ຄຳຖາມທີ່ເລິກເຊິ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ປະໂຫຍກທັກທາຍທາງການທູດທຳມະດາ, ແຕ່ມັນຄື ສານເຕືອນ, ຄື ຄຳຊີ້ແນະ ແລະ ຄື ການວາງໝາກຕາສຳຄັນ ເທິງກະດານອຳນາດໂລກ. ເພື່ອເຂົ້າໃຈເຖິງຄວາມໝາຍອັນເລິກເຊິ່ງນີ້, ພວກເຮົາຕ້ອງມາຖອດລະຫັດນຳກັນວ່າ “ກັບດັກທູຊິດິດີສ” ແມ່ນຫຍັງ? ແລະ ເປັນຫຍັງຜູ້ນຳຈີນຈຶ່ງຕ້ອງຍົກມັນຂຶ້ນມາເຕືອນຜູ້ນຳອາເມຣິກາ?
1. “Thucydides Trap” ແມ່ນຫຍັງ?
ເພື່ອໃຫ້ເຫັນພາບຢ່າງຈະແຈ້ງ, ພວກເຮົາຕ້ອງຍ້ອນເວລາ ກັບຄືນໄປກວ່າ 2,400 ປີ ໃນຍຸກກຣີກບູຮານ. ທູຊິດິດີສ (Thucydides) ແມ່ນນັກປະຫວັດສາດຊາວກຣີກ ຜູ້ທີ່ໄດ້ບັນທຶກສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນສົງຄາມເພໂລພອນນີຊຽນ (Peloponnesian War) ເຊິ່ງເປັນການສູ້ຮົບລະຫວ່າງນະຄອນລັດສະປາຕາ (Sparta) ທີ່ເປັນມະຫາອຳນາດເດີມ ແລະ ນະຄອນລັດເອເທນ (Athens) ທີ່ເປັນມະຫາອຳນາດໃໝ່ທີ່ກຳລັງຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນມາ.
ທູຊິດິດີສ ໄດ້ສະຫຼຸບແກ່ນແທ້ຂອງສົງຄາມຄັ້ງນັ້ນໄວ້ວ່າ: “ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ສົງຄາມຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້ ກໍຄືການເຕີບໃຫຍ່ຂອງເອເທນ ແລະ ຄວາມຢ້ານກົວສິ່ງນີ້ ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງຊາວສະປາຕາ.”
ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ, ສາດສະດາຈານ ເກຣແຮມ ອັລລິສັນ (Graham Allison) ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລຮາວາດ ໄດ້ນຳເອົາແນວຄິດນີ້ມາບັນຍັດເປັນຄຳວ່າ “Thucydides Trap” (ກັບດັກທູຊິດິດີສ). ມັນປຽບສະເໝືອນກົດເກນທາງປະຫວັດສາດທີ່ວ່າ ເມື່ອໃດກໍຕາມທີ່ມີມະຫາອຳນາດໃໝ່ ກຳລັງຜະງາດຂຶ້ນມາທ້າທາຍ ຫຼື ຂົ່ມຂູ່ການເປັນຜູ້ນຳຂອງມະຫາອຳນາດເດີມ, ຄວາມດຸ່ນດ່ຽງຈະສູນເສຍໄປ, ຄວາມລະແວງສົງໄສຈະກໍ່ຕົວຂຶ້ນ, ແລະ ສ່ວນໃຫຍ່ມັກຈະຈົບລົງດ້ວຍການເຮັດສົງຄາມກັນໃນທີ່ສຸດ.
ປຽບດັ່ງຄຳບູຮານທີ່ວ່າ “ເສືອສອງໂຕ ຢູ່ຮ່ວມຖ້ຳດຽວກັນບໍ່ໄດ້”. ຈາກການສຶກສາປະຫວັດສາດ 500 ປີທີ່ຜ່ານມາ, ມີເຫດການລັກສະນະນີ້ເກີດຂຶ້ນ 16 ຄັ້ງ, ແລະ ມີເຖິງ 12 ຄັ້ງ ທີ່ຈົບລົງດ້ວຍສົງຄາມທີ່ນອງເລືອດ (ເຊັ່ນ: ການຜະງາດຂຶ້ນຂອງເຢຍລະມັນ ກ່ອນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 1).
ໃນສະພາບການປັດຈຸບັນຈີນ ຄື “ເອເທນ” ມະຫາອຳນາດໃໝ່ທີ່ກຳລັງເຕີບໂຕຢ່າງກ້າວກະໂດດ ທັງທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ການທະຫານ.
ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ຄື “ສະປາຕາ” ມະຫາອຳນາດເດີມ ທີ່ຄອງອຳນາດນຳພາໂລກມາຕັ້ງແຕ່ຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ແລະ ກຳລັງຮູ້ສຶກເຖິງໄພຄຸກຄາມຈາກການເຕີບໃຫຍ່ຂອງຈີນ.
2. ເປັນຫຍັງ “ສີ ຈິ້ນຜິງ” ຕ້ອງເຕືອນ “ໂດນັລ ທຣັມ”?
ການທີ່ ປະທານປະເທດ ສີ ຈິ້ນຜິງ ຍົກເອົາທິດສະດີນີ້ຂຶ້ນມາເວົ້າຕໍ່ໜ້າ ປະທານນາທິບໍດີ ທຣັມ ບໍ່ແມ່ນການ “ປະກາດສົງຄາມ” ຫຼື “ຂົ່ມຂູ່”, ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ມັນຄືການ ສະແດງວິໄສທັດອັນເລິກເຊິ່ງທາງຍຸດທະສາດ ເພື່ອເຕືອນສະຕິ ແລະ ສະເໜີທາງອອກ.
ຄວາມເຄັ່ງຕຶງທາງການຄ້າ, ການປະທະກັນທາງເຕັກໂນໂລຊີ, ແລະ ການແຂ່ງຂັນອິດທິພົນໃນທະເລຈີນໃຕ້ ແມ່ນຮ່ອງຮອຍຂອງການຍ່າງເຂົ້າສູ່ “ກັບດັກ”. ແຕ່ ສີ ຈິ້ນຜິງ ໃຊ້ຄຳວ່າ “ກ້າວຂ້າມ” (Transcend) ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າ ມະນຸດມີສະຕິປັນຍາພໍທີ່ຈະຮຽນຮູ້ຈາກປະຫວັດສາດ ແລະ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງຍ່າງຊ້ຳຮອຍເດີມທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມລົ້ມຈົມ
ຄວາມຄິດເຫັນດັ່ງກ່າວ ຍັງສະແດງອອກໄດ້ເຖິງ ການສະກັດກັ້ນແນວຄິດ “America First” ທີ່ອາດນຳໄປສູ່ການປະທະກັນ, ທີ່ນະໂຍບາຍ “ອາເມຣິກາຕ້ອງມາກ່ອນ” ຂອງ ໂດນັລ ທຣັມ ເນັ້ນການປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງແບບດຸດັນ ແລະ ເບິ່ງທຸກຢ່າງເປັນເກມທີ່ຕ້ອງມີຜູ້ແພ້ຜູ້ຊະນະ. ສີ ຈິ້ນຜິງ ຕ້ອງການສື່ສານວ່າ ຖ້າອາເມຣິກາຍັງຍຶດຕິດກັບຄວາມຢ້ານກົວ ແລະ ພະຍາຍາມກົດດັນການເຕີບໂຕຂອງຈີນ, ມັນຈະຍິ່ງເປັນການຍູ້ໃຫ້ທັງສອງຝ່າຍຕົກລົງໄປໃນກັບດັກມໍລະນະນີ້ໄວຂຶ້ນ.
3. ຄວາມໝາຍທາງການເມືອງ ແລະ ແບບແຜນໃໝ່ແຫ່ງລະບຽບໂລກ
ໃນປະໂຫຍກຖັດມາ, ສີ ຈິ້ນຜິງ ໄດ້ສະເໜີທາງອອກທີ່ເອີ້ນວ່າ “ແບບແຜນໃໝ່ແຫ່ງສາຍພົວພັນຂອງປະເທດມະຫາອຳນາດ” (New Paradigm of Major-Country Relations). ຄວາມໝາຍທາງການເມືອງຂອງຄຳນີ້ ເປັນການທ້າທາຍລະບຽບໂລກແບບເກົ່າຢ່າງສິ້ນເຊີງ:
ການປ່ຽນແປງຈາກໂລກຂົ້ວດຽວ ສູ່ໂລກຫຼາຍຂົ້ວ, ໂດຍລະບຽບໂລກເດີມທີ່ນຳພາໂດຍອາເມຣິກາຜູ້ດຽວກຳລັງຈະສິ້ນສຸດລົງ. ຈີນກຳລັງບອກວ່າ ໂລກໃບນີ້ໃຫຍ່ພໍສຳລັບການເຕີບໂຕຂອງທັງສອງປະເທດ. ແບບແຜນໃໝ່ທີ່ຈີນສະເໜີ ຄືການເຄົາລົບຜົນປະໂຫຍດຫຼັກຂອງກັນແລະກັນ, ບໍ່ແຊກແຊງວຽກງານພາຍໃນ, ແລະ ຢູ່ຮ່ວມກັນໂດຍສັນຕິ.
ເມື່ອຊ້າງສານ 2 ໂຕຊົນກັນ ຫຍ້າຢູ່ພື້ນກໍໝຸ່ນໝົດ. ຈີນ ແລະ ອາເມຣິກາ ມີຂະໜາດເສດຖະກິດລວມກັນກວມເອົາເກືອບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງໂລກ. ການເຮັດສົງຄາມກັນ—ບໍ່ວ່າຈະເປັນສົງຄາມເຢັນ, ສົງຄາມການຄ້າ ຫຼື ສົງຄາມຈິງໆ—ລ້ວນແຕ່ຈະສ້າງຄວາມພິນາດໃຫ້ກັບລະບົບຕ່ອງໂສ້ອຸປະທານໂລກ. ສີ ຈິ້ນຜິງ ຈຶ່ງຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໜ້າທີ່ຂອງມະຫາອຳນາດ ບໍ່ແມ່ນການແຍ່ງຊິງຄວາມເປັນໃຫຍ່, ແຕ່ແມ່ນການ ຮ່ວມມືກັນ ເພື່ອຮັບມືກັບສິ່ງທ້າທາຍລະດັບໂລກ, ເຊັ່ນ: ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ, ການກໍ່ການຮ້າຍ, ພະຍາດລະບາດ ແລະ ວິກິດການທາງເສດຖະກິດ.
ຄຳເວົ້າຂອງ ປະທານປະເທດ ສີ ຈິ້ນຜິງ ຕໍ່ ປະທານນາທິບໍດີ ໂດນັລ ທຣັມ ໃນວັນນັ້ນ ໄດ້ກາຍເປັນໜຶ່ງໃນວາທະກຳທາງການທູດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນສະຕະວັດທີ 21. ມັນສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງປັດຊະຍາການຕ່າງປະເທດຂອງຈີນ ທີ່ເນັ້ນການປອງດອງແບບ “ຢິນ ແລະ ຢາງ” ແທນທີ່ຈະເປັນການເຂົ້າຫ້ຳຫັ່ນກັນ.
ການຍົກເອົາ “Thucydides Trap” ມາເປັນຫົວຂໍ້ສົນທະນາ ແມ່ນການດຶງເອົາຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເຊື່ອງຊ້ອນຢູ່ໃນໃຈຂອງຊາວອາເມຣິກັນອອກມາວາງເທິງໂຕະຢ່າງກົງໄປກົງມາ.
ສີ ຈິ້ນຜິງ ກຳລັງບອກວ່າ: ສົງຄາມລະຫວ່າງມະຫາອຳນາດບໍ່ແມ່ນໂຊກຊະຕາທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ລ່ວງໜ້າ. ກັບດັກດັ່ງກ່າວເປັນພຽງສິ່ງທີ່ມະນຸດສ້າງຂຶ້ນຈາກຄວາມລະແວງສົງໄສ, ແລະ ມັນກໍສາມາດຖືກທຳລາຍລົງໄດ້ດ້ວຍສະຕິປັນຍາ, ຄວາມໄວ້ເນື້ອເຊື່ອໃຈ, ແລະ ການເບິ່ງເຫັນຜົນປະໂຫຍດຮ່ວມກັນຂອງມວນມະນຸດສະຍະຊາດ.
ໃນທ້າຍທີ່ສຸດແລ້ວ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນພະຍາອິນຊີທີ່ເຄີຍບິນສູງສະຫງ່າ ຫຼື ມັງກອນຍັກທີ່ກຳລັງເຫີນເວຫາຂຶ້ນມາໃໝ່, ທັງສອງລ້ວນແຕ່ບິນຢູ່ໃຕ້ທ້ອງຟ້າດຽວກັນ. ຄຳຖາມທີ່ວ່າ ພວກເຂົາຈະ “ກ້າວຂ້າມ” ກັບດັກນີ້ໄປໄດ້ຫຼືບໍ່ ນັ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຕົວຕັດສິນຊະຕາກຳຂອງຈີນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມຣິກາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ມັນຍັງເປັນຕົວຕັດສິນຊະຕາກຳຂອງສັນຕິພາບ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງໂລກໃບນີ້ໃນອີກໜຶ່ງສະຕະວັດຕໍ່ໜ້າອີກດ້ວຍ.
