ການປະຕິຮູບອາກອນສຸຂະພາບໃນ ສປປ ລາວ ພວມກາຍເປັນກົນໄກຍຸດທະສາດສຳຄັນເພື່ອແກ້ໄຂຄວາມຫຍຸ້ງຍາກດ້ານການເງິນ ແລະ ຍົກລະດັບຄຸນນະພາບຊັບພະຍາກອນມະນຸດ, ສ້າງລາຍຮັບງົບປະມານໃຫ້ບັນລຸ 20% ຂອງ GDP ຄວບຄູ່ກັບການຫຼຸດຜ່ອນພະຍາດຊ້ຳເຮື້ອ, ມາດຕະການນີ້ຄາດວ່າຈະເພີ່ມລາຍຮັບລັດໄດ້ເຖິງ 0.9% ຂອງ GDP ໃນປີທຳອິດ, ພ້ອມທັງສ້າງຄວາມສະເໝີພາບທາງສັງຄົມຢ່າງຍືນຍົງ. ຕາມບົດລາຍງານຂອງ ສະຖາບັນຄົ້ນຄ້ວາເສດຖະກິດມະຫາພາກ.

ທ່າມກາງສະພາບການປ່ຽນແປງທາງດ້ານເສດຖະກິດໂລກ ແລະ ຄວາມທ້າທາຍພາຍໃນປະເທດ, ສປປ ລາວ ໄດ້ກຳນົດທິດທາງຢ່າງຊັດເຈນໃນການສ້າງເສດຖະກິດເອກະລາດ ເປັນເຈົ້າຕົນເອງໃນໄລຍະໃໝ່ ໂດຍອີງໃສ່ມະຕິ 04/ກມສພ ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ.

ມະຕິດັ່ງກ່າວໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມຈຳເປັນອັນຮີບດ່ວນໃນການຫຼຸດການເພິ່ງພາການກູ້ຢືມ ແລະ ການຊ່ວຍເຫຼືອລ້າຈາກຕ່າງປະເທດ, ພ້ອມທັງແກ້ໄຂຄ່ານິຍົມຂອງສັງຄົມລາວທີ່ນັບມື້ນັບກາຍເປັນສັງຄົມບໍລິໂພກທີ່ນິຍົມຊົມໃຊ້ສິນຄ້າຈາກຕ່າງປະເທດເປັນຕົ້ນຕໍ ເຊິ່ງພາໃຫ້ເກີດການຂາດດຸນໃນຫຼາຍດ້ານ.

ເພື່ອບັນລຸເປົ້າໝາຍການຂະຫຍາຍການຈັດເກັບລາຍຮັບງົບປະມານແຫ່ງລັດໃຫ້ໄດ້ 20% ຂອງ GDP ໂດຍແຜນລາຍຈ່າຍຕ້ອງບໍ່ເກີນອັດຕາການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງລາຍຮັບ, ການນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືທາງດ້ານການເງິນຢ່າງມີປະສິດທິຜົນຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້.

 ໃນຈຸດນີ້, ນະໂຍບາຍການປະຕິຮູບອາກອນສຸຂະພາບໄດ້ກ້າວເຂົ້າມາມີບົດບາດສຳຄັນໃນຖານະເຄື່ອງມືຍຸດທະສາດທີ່ບໍ່ພຽງແຕ່ຊ່ວຍເພີ່ມລາຍຮັບເຂົ້າສູ່ງົບປະມານແຫ່ງລັດ, ແຕ່ຍັງເປັນການຍົກລະດັບການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດໃນປະເທດຢ່າງເປັນຮູບປະທຳ.

ເມື່ອຫຼຽວເບິ່ງສະພາບຄວາມເປັນຈິງທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກ, ສປປ ລາວ ພວມປະເຊີນໜ້າກັບສະຖານະການທີ່ເອີ້ນວ່າ “ພະຍາດຄູ່” (Double Burden of Disease) ເຊິ່ງເປັນພາລະອັນໜັກໜ່ວງຕໍ່ປະເທດ.

ປະເທດເຮົາຕ້ອງຮັບມືກັບບັນຫາພະຍາດຕິດຕໍ່, ສຸຂະພາບແມ່-ເດັກ ແລະ ໂພຊະນາການ, ໃນຂະນະດຽວກັນກໍຕ້ອງຕໍ່ສູ້ກັບການເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາຂອງພະຍາດບໍ່ຕິດຕໍ່ຊ້ຳເຮື້ອ ເຊັ່ນ: ພະຍາດຫົວໃຈ-ເສັ້ນເລືອດ, ມະເຮັງ ແລະ ເບົາຫວານ ເຊິ່ງລ້ວນແຕ່ກາຍເປັນສາເຫດການເສຍຊີວິດອັນດັບຕົ້ນໆ.

ຕົ້ນຕໍຂອງບັນຫາເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນມາຈາກສາມປັດໄຈສ່ຽງຫຼັກຄື: ການຊົມໃຊ້ຢາສູບ, ການບໍລິໂພກເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດເຫຼົ້າໃນປະລິມານຫຼາຍ ແລະ ການບໍລິໂພກເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດນ້ຳຕານສູງ (SSBs), ຂໍ້ມູນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າພຽງແຕ່ການຊົມໃຊ້ຢາສູບຢ່າງດຽວ ກໍສ້າງຄວາມສູນເສຍດ້ານສຸຂະພາບສູງເຖິງ 3,895 DALYs ຕໍ່ 100,000 ຄົນ, ສູງກວ່າຄ່າສະເລ່ຍຂອງອາຊຽນ ແລະ ປະເທດລາຍຮັບປານກາງຕ່ຳ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດລາວເສຍຫາຍເຖິງ 2.3% ຂອງ GDP.

ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ສ້າງຄວາມກົດດັນຢ່າງໜັກຕໍ່ສະພາບງົບປະມານ ໂດຍສະເພາະເມື່ອພິຈາລະນາເຖິງຊ່ອງຫວ່າງດ້ານງົບປະມານໃນຂະແໜງສຶກສາ ແລະ ສາທາລະນະສຸກ ທີ່ມີທ່າອ່ຽງກວ້າງຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ຮອດປີ 2025, ຄາດວ່າຊ່ອງຫວ່າງການຈັດສັນງົບປະມານຕົວຈິງທຽບກັບເປົ້າໝາຍ ຈະກວ້າງເຖິງ 11.4% ສຳລັບຂະແໜງສຶກສາ ແລະ 5.0% ສຳລັບຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ.

ຄວາມສຳຄັນຂອງອາກອນສຸຂະພາບຈຶ່ງສະແດງອອກໃນສາມມິຕິທີ່ກ່ຽວພັນກັນຢ່າງສະໜິດແໜ້ນຄື: ດ້ານສຸຂະພາບ, ດ້ານລາຍຮັບງົບປະມານ ແລະ ດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.

ການເກັບອາກອນປະເພດນີ້ຈະຊ່ວຍເພີ່ມລາຄາຂາຍຍ່ອຍຂອງສິນຄ້າທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ, ສົ່ງຜົນໃຫ້ການບໍລິໂພກຫຼຸດລົງ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດພະຍາດຊ້ຳເຮື້ອ, ໃນຂະນະດຽວກັນ, ມັນກໍເປັນແຫຼ່ງລາຍຮັບພາຍໃນທີ່ໝັ້ນຄົງເຊິ່ງລັດຖະບານສາມາດນຳໄປສະໜັບສະໜູນການໃຊ້ຈ່າຍດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ການສຶກສາ.

ໃນດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ມາດຕະການນີ້ຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຕົ້ນທຶນທາງສຸຂະພາບໃນໄລຍະຍາວ, ປົກປ້ອງຄອບຄົວຈາກການຕົກສູ່ຄວາມທຸກຍາກຍ້ອນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການປິ່ນປົວພະຍາດ, ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມສະເໝີພາບໃນສັງຄົມ.

ການສຶກສາຂອງທະນາຄານໂລກຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄົວເຮືອນຜູ້ມີລາຍໄດ້ຕ່ຳມີແນວໂນ້ມສູບຢາແລະດື່ມເຫຼົ້າໃນອັດຕາທີ່ສູງກວ່າ, ເຊິ່ງອາກອນນີ້ຈະຊ່ວຍປົກປ້ອງພວກເຂົາໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດເພາະເປັນກຸ່ມທີ່ມີຄວາມອ່ອນໄຫວຕໍ່ການປ່ຽນແປງລາຄາ.

ນອກຈາກນີ້, ອາກອນສຸຂະພາບຍັງມີບົດບາດສຳຄັນໃນການສົ່ງເສີມຄວາມສະເໝີພາບລະຫວ່າງຍິງ-ຊາຍ ເນື່ອງຈາກຜູ້ຊາຍມີອັດຕາການສູບຢາແລະດື່ມເຫຼົ້າສູງກວ່າຢ່າງໂດດເດັ່ນ, ແຕ່ຜົນກະທົບທາງອ້ອມເຊັ່ນ: ການສູນເສຍລາຍໄດ້ຄອບຄົວ, ພາລະການດູແລຄົນປ່ວຍ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງ ມັກຈະຕົກເປັນພາລະອັນໜັກໜ່ວງຂອງແມ່ຍິງ.

ເຖິງແມ່ນວ່າລັດຖະບານ ສປປ ລາວ ຈະພະຍາຍາມປັບຂຶ້ນອັດຕາອາກອນຊົມໃຊ້ສຳລັບສິນຄ້າທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ສຸຂະພາບມາເປັນໄລຍະນັບແຕ່ປີ 2016, ແຕ່ປະສິດທິຜົນໃນການຈັດເກັບຕົວຈິງຍັງຄົງເປັນສິ່ງທ້າທາຍທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂ.

ຂໍ້ມູນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ລາຍຮັບງົບປະມານຈາກອາກອນສຸຂະພາບມີທ່າອ່ຽງເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງພົ້ນເດັ່ນ ຈາກ 1,398 ຕື້ກີບໃນປີ 2021 ມາເປັນ 4,540 ຕື້ກີບໃນປີ 2025, ເຊິ່ງກວມເອົາເຖິງ 97.6% ຂອງລາຍຮັບອາກອນຊົມໃຊ້ຈາກສິນຄ້າທີ່ຜະລິດພາຍໃນປະເທດທັງໝົດ ໂດຍມີເບຍເປັນແຫຼ່ງລາຍຮັບຫຼັກ (89.2%)

. ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ອັດຕາອາກອນສຸຂະພາບທີ່ເກັບໄດ້ຈິງ (Effective Tax Rate) ໃນປີ 2025 ພັດຢູ່ທີ່ພຽງ 45.2% ເຊິ່ງຍັງຕ່ຳກວ່າອັດຕາສະເລ່ຍທີ່ກົດໝາຍກຳນົດໄວ້ທີ່ 58.6%.

ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໜຶ່ງທີ່ສຳຄັນແມ່ນໂຄງສ້າງອາກອນໃນປະຈຸບັນທີ່ຍັງອີງໃສ່ລະບົບອາກອນທຽບຖານ (Ad Valorem) ໂດຍຄິດໄລ່ຈາກລາຄາໜ້າໂຮງງານ ເຊິ່ງສ້າງຊ່ອງໂຫວ່ໃຫ້ເກີດການລະບຸລາຄາຕ່ຳກວ່າຄວາມເປັນຈິງ, ການຊັບປ່ຽນປະເພດສິນຄ້າ ແລະ ການຫຼີກລ່ຽງອາກອນໃນຮູບແບບຕ່າງໆ.

ເມື່ອທຽບກັບແນວໂນ້ມຂອງບັນດາປະເທດໃນພາກພື້ນອາຊຽນແລ້ວ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນໄດ້ຫັນໄປນຳໃຊ້ໂຄງສ້າງອາກອນເດັດຖານ (Specific Tax) ທີ່ຄິດໄລ່ຕາມປະລິມານ ຫຼື ແບບປະສົມ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການພິສູດແລ້ວວ່າມີປະສິດທິຜົນສູງກວ່າໃນການຄວບຄຸມການບໍລິໂພກ ແລະ ການສ້າງລາຍຮັບທີ່ໂປ່ງໃສ.

ອຸປະສັກທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງທີ່ສຸດປະການໜຶ່ງໃນການຄວບຄຸມຢາສູບໃນ ສປປ ລາວ ຕະຫຼອດໄລຍະຜ່ານມາແມ່ນຂໍ້ຜູກມັດຕາມສັນຍາການລົງທຶນ (ILA) ລະຫວ່າງລັດຖະບານ ແລະ ບໍລິສັດຢາສູບ ທີ່ເລີ່ມມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ປີ 2001.

ສັນຍາສະບັບນີ້ໄດ້ກຳນົດໃຫ້ລັດຕ້ອງເກັບອາກອນຊົມໃຊ້ຢາສູບໃນອັດຕາທີ່ຕ່ຳຫຼາຍ ຄືພຽງແຕ່ 15% ຫາ 30% ຂອງລາຄາຕົ້ນທຶນການຜະລິດ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລັດຖະບານສູນເສຍລາຍຮັບຢ່າງໜ້ອຍ 535 ຕື້ກີບຕໍ່ປີ,  ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ມັນຍັງເຮັດໃຫ້ລາຄາຢາສູບໃນ ສປປ ລາວ ຕົກຢູ່ໃນສະພາບທີ່ມີລາຄາຕ່ຳທີ່ສຸດໃນພາກພື້ນອາຊຽນ, ເປີດໂອກາດໃຫ້ຊາວໜຸ່ມ ແລະ ປະຊາຊົນທົ່ວໄປເຂົ້າເຖິງຢາສູບໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນຢ່າງໜ້າເປັນຫ່ວງ.

ແນວໃດກໍດີ, ບາດກ້າວທີ່ສຳຄັນແລະໜ້າຍົກຍ້ອງທີ່ສຸດແມ່ນການທີ່ລັດຖະບານແຫ່ງ ສປປ ລາວ ໄດ້ອອກແຈ້ງການຢ່າງເປັນທາງການໃນເດືອນພະຈິກ 2024 ປະກາດບໍ່ອະນຸຍາດຕໍ່ອາຍຸສັນຍາ ILA ໃນອຸດສາຫະກຳຢາສູບດັ່ງກ່າວອີກຕໍ່ໄປ.

ການຕັດສິນໃຈອັນເດັດດ່ຽວນີ້ ໄດ້ກາຍເປັນຂີດໝາຍປະຫວັດສາດທີ່ເປີດທາງສະຫວ່າງໃຫ້ແກ່ການປະຕິຮູບໂຄງສ້າງອາກອນສຸຂະພາບໃນປະເທດ ໃຫ້ສາມາດບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍໄດ້ຢ່າງເຕັມເມັດເຕັມໜ່ວຍ.

ເພື່ອສືບຕໍ່ຜັນຂະຫຍາຍມະຕິ 04/ກມສພ ໃຫ້ປະກົດຜົນເປັນຈິງ, ລັດຖະບານ ໂດຍການປະສານງານຢ່າງໃກ້ຊິດກັບທະນາຄານໂລກ ແລະ ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງ ໄດ້ວາງແນວທາງການປະຕິຮູບອາກອນສຸຂະພາບຢ່າງເປັນລະບົບແລະຮອບດ້ານ.

ຂໍ້ສະເໜີແນະທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການຫັນປ່ຽນໂຄງສ້າງອາກອນໄປສູ່ຮູບແບບປະສົມປະສານ ແລະ ແບບເດັດຖານ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍໃຫ້ການຄຸ້ມຄອງງ່າຍຂຶ້ນແລະຈຳກັດຊ່ອງທາງການຫຼີກລ່ຽງອາກອນ.

ສຳລັບຢາສູບ, ໄດ້ມີການສະເໜີໃຫ້ນຳໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບປະສົມ ໂດຍກຳນົດອາກອນເດັດຖານເກັບເທົ່າກັນສຳລັບຢາສູບທຸກຊະນິດທີ່ 800 ກີບຕໍ່ຊອງ ບວກກັບອາກອນທຽບຖານໃນອັດຕາ 83%.

ສຳລັບເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດເຫຼົ້າ, ຄວນປ່ຽນໄປນຳໃຊ້ອາກອນເດັດຖານອີງຕາມບໍລິມາດຢ່າງຊັດເຈນ ເຊັ່ນ: ເບຍ 16,000 ກີບຕໍ່ລິດ, ວາຍ 240,000 ກີບຕໍ່ລິດ ແລະ ເຫຼົ້າ 125,000 ກີບຕໍ່ລິດ.

ສ່ວນເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີນ້ຳຕານ ກໍສະເໜີໃຫ້ເກັບຕາມບໍລິມາດເຊັ່ນດຽວກັນ ເຊັ່ນ: ນ້ຳອັດລົມ 4,500 ກີບຕໍ່ລິດ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມຊູກຳລັງ 12,000 ກີບຕໍ່ລິດ.

ຄຽງຄູ່ກັບການປັບໂຄງສ້າງເຫຼົ່ານີ້, ລັດຖະບານຍັງຕ້ອງເລັ່ງເພີ່ມມາດຕະການປາບປາມການລັກລອບນຳເຂົ້າ, ຍົກເລີກສິດທິພິເສດຕ່າງໆຢ່າງຖາວອນ, ແລະ ນຳໃຊ້ລະບົບຕິດຕາມການຜະລິດແລະນຳເຂົ້າ (Track and Trace) ເພື່ອເຮັດໃຫ້ການຄຸ້ມຄອງອາກອນມີຄວາມທັນສະໄໝ ແລະ ຮັດກຸມທີ່ສຸດ.

ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດບັນດາມາດຕະການອັນເຂັ້ມງວດເຫຼົ່ານີ້ ຈະສ້າງແຮງກະຕຸ້ນທາງດ້ານການເງິນຢ່າງມະຫາສານໃຫ້ແກ່ປະເທດ. ອີງຕາມການຄາດຄະເນຂອງທະນາຄານໂລກ, ພຽງແຕ່ໃນປີທຳອິດຂອງການປະຕິຮູບອາກອນສຸຂະພາບ ຈະສາມາດສ້າງລາຍຮັບເພີ່ມຂຶ້ນລວມທັງໝົດເຖິງ 3,189 ຕື້ກີບ (ປະມານ 146 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ) ຫຼື ເທົ່າກັບ 0.9% ຂອງ GDP.

ເມັດເງິນເຫຼົ່ານີ້ຈະເປັນກຸນແຈສຳຄັນທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ ສປປ ລາວ ບັນລຸເປົ້າໝາຍລາຍຮັບງົບປະມານແຫ່ງລັດ 20% ຂອງ GDP ໄດ້ຕາມທິດທາງທີ່ມະຕິ 04/ກມສພ ໄດ້ວາງໄວ້ຢ່າງສະຫງ່າງາມ.

ການປະຕິຮູບອາກອນສຸຂະພາບໃນ ສປປ ລາວ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ນະໂຍບາຍທາງດ້ານພາສີ-ອາກອນທົ່ວໄປ, ແຕ່ເປັນບາດກ້າວທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມກ້າຫານເຊິ່ງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມມຸ່ງໝັ້ນອັນແຮງກ້າຂອງພັກແລະລັດຖະບານ ໃນການປົກປ້ອງສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ ພ້ອມກັບການສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງທາງດ້ານການເງິນຢ່າງແທ້ຈິງ.

ນີ້ຄືເສັ້ນທາງຍຸດທະສາດທີ່ຈະນຳພາປະເທດກ້າວໄປສູ່ການມີເສດຖະກິດເອກະລາດ ເປັນເຈົ້າຕົນເອງ, ພ້ອມທັງຍົກສູງບົດບາດຂອງ ສປປ ລາວ ໃຫ້ກາຍເປັນປະເທດທີ່ກ້າວໜ້າ ແລະ ເປັນແບບຢ່າງດ້ານນະໂຍບາຍສຸຂະພາບທີ່ໂດດເດັ່ນໃນເວທີພາກພື້ນອາຊຽນ

.

#LaoXperts #ອາກອນສຸຂະພາບ #ເສດຖະກິດລາວ #ສປປລາວ #ສາທາລະນະສຸກ #ການປະຕິຮູບເສດຖະກິດ #HealthTaxLaoPDR